Ruimte voor Zorg #1

📊 Samenvatting

In deze aflevering van Ruimte voor Zorg duiken we diep in het concept databeschikbaarheid en waarom dit cruciaal is voor de toekomst van de Nederlandse zorg. Freek Erens (medeoprichter Adapcare, productmanager CACAO) en Paul van Zagten (productmanager Adapcare) leggen uit hoe zorgorganisaties effectief kunnen samenwerken door data beschikbaar te maken in plaats van te dupliceren. Van praktijkvoorbeelden in regio Midden-Holland tot concrete implementatietips – deze podcast geeft je alles wat je moet weten over netwerkzorg en het centraal stellen van de patiënt.

🎧 Luistertijd: ~15 minuten
🎤 Gasten: Freek Erens & Paul van Zagten
📅 Onderwerpen: Databeschikbaarheid, netwerkzorg, CACAO Samenwerkingsplatform, zorgintegratiesystemen

---

🎯 Key Takeaways

• Databeschikbaarheid betekent: Een 360° beeld op bronsystemen zonder data te dupliceren
• Waarom nu urgent: Dubbele vergrijzing maakt samenwerking over organisatiegrenzen noodzakelijk
• Live in Nederland: Regio Midden-Holland werkt al met 1,5 miljoen inwoners en 150.000 zorgverleners
• Sociale domein is onderbenut: Woningcorporaties, GGZ en RIBW’s moeten beter worden geïntegreerd
• Techniek volgt zorg: Sluit aan bij bestaande netwerken zoals dementieconsulenten en Parkinsonnet
• Security: Landelijke toestemmingsvoorziening in ontwikkeling voor veilige datadeling

---

🎧 Audio Player

[Embed je audio player hier]

---

📝 Volledige Transcriptie met Timestamps

[00:00] Introductie: Wat is databeschikbaarheid?

Jan Jaap: Databeschikbaarheid. Wat is het? Wat betekent het voor jouw zorgorganisatie? En hoe kan de zorg in Nederland er zijn voordeel mee doen? Daar hebben we het vandaag over in Ruimte voor zorg, de podcast van Adapcare. Dat doen we met Freek Erens, medeoprichter van Adapcare en vandaag de dag actief als productmanager bij samenwerkingsplatform CACAO en Paul van Zagten, productmanager bij Adapcare. Mijn naam is Jan Jaap. Welkom.

Databeschikbaarheid. Het is een concept dat je steeds vaker hoort in zorgland. Is het een hype, Freek?

Freek Erens: Nee, het is absoluut geen hype. Het is echt noodzakelijk om organisaties te laten samenwerken.

Jan Jaap: Wat bedoelen we precies met databeschikbaarheid? Is het iets technisch? Is het een concept? Is het een set van afspraken?

Freek: Het is het allemaal. Het is én technisch, maar het is vooral ook functioneel. En het is zeker ook een concept van afspraken. Wat ze eigenlijk vroeger deden was data met elkaar uitwisselen waardoor data gedupliceerd wordt. Wat ze nu doen met databeschikbaarheid is dat je een view hebt op de bronsystemen. Data wordt niet gedupliceerd. Data blijft in de bronsystemen. Maar iedereen die betrokken is bij een cliënt of patiënt heeft een 360° beeld van diezelfde persoon.

[01:45] De urgentie: Dubbele vergrijzing en zorgcontinuïteit

Jan Jaap: En waarom is databeschikbaarheid nu zo’n belangrijk thema? Wat is de urgentie ervan?

Freek: Omdat we eigenlijk zien dat we het in de huidige opgave met de dubbele vergrijzing niet gaan redden, als we op dezelfde manier door blijven gaan. We moeten naar een andere vorm eigenlijk gaan van zorgverlening. En dat betekent dus niet alleen binnen de organisatie werken, want dat is een vorm van suboptimalisatie, maar met name over organisatiegrenzen werken, waarbij we de cliënt en patiënt echt centraal stellen.

Jan Jaap: Zeker. Ja, je noemde dat ook al in het voorgesprek. Kun je daar iets meer over vertellen? Wat gebeurt er? Hoe stel je die patiënt dan echt zoveel meer centraal door deze manier van kijken naar data?

Freek: Nou, je ziet eigenlijk dat er drie vormen van zorg zijn. Één vorm van zorg is dat jij gewoon naar de tandarts gaat en dan ben je bij de tandarts en daar wordt een behandeling uitgevoerd. Een tweede vorm van zorg, is zorg die meer sequentieel van aard is. Je valt, je gaat naar het ziekenhuis en daarna ga je revalideren. Dan wordt de behandelverantwoordelijkheid eigenlijk overgedragen van de ene organisatie naar de andere organisatie.

Maar er zijn ook heel veel vormen van zorg waarbij je eigenlijk gelijktijdig als organisaties aan het samenwerken bent rond een en dezelfde cliënt of patiënt. En in die situatie moet je eigenlijk continu met elkaar in beeld hebben wat er met de cliënt of patiënt aan de hand is. En je moet doorlopende acties die je uitvoert op elkaar afstemmen. Dus niet allemaal binnen je eigen kolom eigenlijk samenwerken, maar met elkaar samenwerken over het geheel heen.

[03:20] Organisatieverandering: Van kolommen naar netwerken

Jan Jaap: En wat betekent dat voor hoe wij onze zorg organiseren?

Freek: Ja, dat vraagt wel iets van de zorg. Je ziet ook: dat concept van databeschikbaarheid en netwerkzorg kan je niet introduceren bij zorgverleners die nog niet echt met elkaar samenwerken. Dus wat ze doen in de samenwerking in een regio is dat ze eigenlijk starten bij subnetwerken die al bestaan. Dementieconsulenten bijvoorbeeld die al samenwerken. Parkinsonnet werkt al samen. Rondom pro-actieve zorgplanning wordt al samengewerkt.

Dus je probeert aan te sluiten eigenlijk bij de zorgverleners van verschillende organisaties die met elkaar al samenwerken. Die de incentive hebben om dat te doen, maar wel nog de tools missen om die samenwerking daadwerkelijk mogelijk te maken.

[04:15] Bewustwording en het sociale domein

Jan Jaap: Oké, dank je. Paul… begrijpen zorgorganisaties wat voor opgave er ligt?

Paul van Zagten: Nou die bewustwording die is er wel steeds meer, begint wel steeds meer te landen. Heel veel zorgorganisaties zien ook wel dat ze het niet meer alleen kunnen. Dus dat ze echt wel ook de integratie van andere zorgorganisaties nodig hebben, maar missen daarvoor nog wel de tooling. Hoe doe je dat dan? Maar ook de afspraken onder elkaar. Hoe gaan we nou echt samenwerken?

En je ziet met name ook heel veel, met name de de zorg waar wij in zitten, is met name dat het sociale domein nog heel slecht benut wordt. Terwijl dat ontzettend belangrijk is bij de zorg van de toekomst. Dat samenwerken met het sociale domein, dat is uiteindelijk, woningbouwcorporaties, maar ook de RIBW’s met GGZ en al die combinaties die zie je steeds meer. En daarvoor is databeschikbaarheid ook essentieel om elkaar te kunnen informeren op het juiste moment, op het moment dat ik daar toegang toe krijg.

[05:20] Stappen naar implementatie

Jan Jaap: En hoe gaan we daar komen? Wat zijn de stappen die nodig zijn om, ja, om dit idee, dit plan uitvoerbaar te maken?

Paul: Ja, dat zijn een paar stappen die in ieder geval die organisatorisch zijn. Dus zorgorganisaties zullen zelf aan de slag moeten en zich moeten verenigen, elkaar moeten opzoeken, afspraken moeten maken oké, hoe gaan we dan samenwerken?

Maar ook technologisch, dus landelijk, zal het een en ander geregeld moeten worden. Dus we zijn nu al bijvoorbeeld met de toestemmingsvoorziening bezig om te kijken: joh wie mag dan bij de data van de ander en op welke gronden. Dus er zijn landelijk wat speerpunten, maar ook de organisaties moeten zelf hun registratie op orde brengen. Zorgen dat ze voldoen aan de standaarden die uitgewisseld kunnen gaan worden. En dat de informatie kan gaan vloeien. Dus dat is ook wel een opgave.

[06:15] Praktijkvoorbeelden: CACAO in Midden-Holland

Jan Jaap: Freek, je noemde net al wat bestaande netwerken, hè, wat eigenlijk de het uitgangspunt wordt om die organisatie overstijgende samenwerking te gaan neerzetten. Zijn er voorbeelden die nu al gebruik maken van databeschikbaarheid en die samenwerken boven organisatorisch niveau in de praktijk? Werkt het al?

Freek: Ja, zeker. We zijn met het CACAO Samenwerkingsplatform live gegaan in de regio Midden-Holland. We zijn nu ook nog bezig met twee andere regio’s. Samen hebben het over 1,5 miljoen inwoners en misschien wel 150.000 zorgverleners. En de eerste use cases zijn daadwerkelijk live gegaan en nu ook verder aan het gaan.

We zijn live gegaan onlangs met het Verkennend Gesprek. Dat gaat over MGN, mentaal gezondheidsnetwerk. En dat is de situatie eigenlijk waar een huisarts een patiënt heeft die graag wil doorverwijzen naar de GGZ of het sociaal domein zoals Paul aangeeft. Maar die huisarts heeft niet altijd de kennis en de tijd om precies te weten waar die naartoe moet verwijzen.

Wat hij dan kan doen nu is verwijzen naar een loket. In het loket van MGN is én de GGZ én sociaal domein aanwezig. Daar wordt eigenlijk de patiënt besproken met een ervaringsdeskundige bijvoorbeeld. Dat heet het verkennend gesprek. En op basis daarvan wordt eigenlijk bepaald hoe de patiënt het beste geholpen kan worden en hoe die verder doorverwezen kan worden naar de vervolgorganisaties. Dat is echt een concreet voorbeeld wat werkt, wat ook ondersteund wordt door de zorgverzekeraars en wat ook om relatief grote aantallen gaat.

[08:00] Techniek volgt zorg, niet andersom

Jan Jaap: Jij noemde in het voorgesprek: “Je kunt vanuit de techniek de zorg niet veranderen, maar juist vanuit de zorg de techniek veranderen of de techniek vormgeven.” Ja. Ehm hoe doen wij dat op dit moment? Hoe doe je dat?

Freek: Nou, kijk, wat we doen is sowieso aansluiten bij bestaande netwerken. We hebben dan workshops waarin we proberen de processen heel goed te begrijpen. Dus we proberen zo dicht mogelijk op de bestaande processen te zitten. Maar die processen vervolgens wel efficiënter te maken met samenwerkingstechnologie.

En in het voorbeeld van CACAO Samenwerkingsplatform betekent dat: elke inwoner heeft een levensverloopdossier van kind tot en met latere ouderen. En binnen dat levensloopdossier zijn werkruimtes. Dat zijn eigenlijk een soort afgescheiden omgeving waar behandelaren, verzorgende, wijkverpleegkundigen, huisartsen, sociaal domein met elkaar kunnen samenwerken rondom een hulpvraag.

Zo kan je dus een werkruimte hebben die gaat over het verkennend gesprek voor MGN. Maar later in je leven kan je dus ook een werkruimte hebben die gaat over dementie. Of je kunt een werkruimte hebben die gaat over proactieve zorgplanning. Dus over het kenbaar maken eigenlijk van je behandelwensen. En in zo’n werkruimte werken de mensen samen waarbij ze dat 360° beeld van data gebruiken om te weten wat er eigenlijk speelt. En in die werkruimte kan je vervolgens de acties op elkaar afstemmen. En dat is dus nu concreet aan de gang. Wordt daadwerkelijk geïmplementeerd in de regio’s.

[09:45] Internationale voorbeelden en de Nederlandse context

Jan Jaap: Dit ja staat in Nederland echt nog in de kinderschoenen. Moeten wij helemaal het wiel opnieuw uitvinden of zijn er voorbeelden misschien wel in andere vakgebieden of in andere landen waar wij van kunnen leren?

Freek: Ja, je ziet dat in sommige landen wordt dat meer laten we zeggen met centrale informatiesystemen gewerkt. De Baltische staten is daar denk ik een mooi voorbeeld van. Maar helaas hebben we in Nederland een situatie waarin elke organisatie zijn informatievoorziening zelf organiseert. En dat kan dus echt heel concreet betekenen dat een cliënt of patiënt, zeker met ambulante zorg, dus iemand die woont nog thuis woont, heeft misschien wel met 10 verschillende organisaties te maken. Er worden dus 10 dossiers gevoerd op die persoon. Dat gaan we ook niet in één keer veranderen.

Maar wat we wel kunnen doen is zorgen dat al die informatie bij elkaar komt in het 360° beeld. Een hele rare inspiratiebron wellicht zijn de social media. De social media die hebben ons eigenlijk geleerd dat je in de Cloud maar één profiel kan hebben van een gebruiker en dat je allerlei mensen kan uitnodigen op dat profiel om eigenlijk met elkaar te kunnen chatten en te posten rondom het profiel. Nou, vertaal dat naar de zorg. Dan heb je eigenlijk één levensloopdossier van de inwoner, dat wel op een veilige manier natuurlijk beheerd kan worden. En rondom die hulpvragen, rondom die inwoner, kunnen allerlei verschillende mensen in het sociaal en professioneel netwerk met elkaar samenwerken.

[11:20] Voordelen voor patiënt en professional

Jan Jaap: Mooi Paul, wat levert dat uiteindelijk op? En voor wie is dat gunstig dat iedereen tegelijkertijd…

Paul: Nou, ik denk dat het eerste voordeel is er volgens mij voor de patiënt, de cliënt. Ik denk dat dat het meest belangrijke is. In ieder geval dat iedereen geïnformeerd is over dezelfde problematiek. We hadden het net over samenwerken. Je ziet vaak dat het samenwerken wel geconcentreerd is rondom use cases. Dus de proactieve zorgplanning, mensen in de laatste levensfase. Daar moet je gewoon met verschillende partijen samenwerken.

En het helpt de professional om een totaal beeld en een goed beeld van die patiënt te hebben op het moment dat hij bij de patiënt binnenstapt. Dus ik denk dat het vooral heel erg veel kwaliteit gaat opleveren, maar ook een compleet beeld en voor de cliënt dus een betere zorg.

[12:15] Security en toestemmingsvoorziening

Jan Jaap: Uiteindelijk als ik daar als, ja, relatieve leek naar kijk, dan denk: er ligt ook wel een hele grote security opgave om dat allemaal goed ja af te schermen, te reguleren. Ja. Kun je daar iets over vertellen?

Paul: Ja, er zijn een paar dingen nu in de maak. Nog niet alles is geregeld, maar eentje ervan is in elk geval ervoor zorgen dat je toestemming geeft als burger. Dus dat je kunt aangeven: oké, wie mag bij mij mijn dossier en op welke gronden? Dat is nu wel een landelijke voorziening waar cliënten, burgers, dit kunnen aangeven. Die is dan wel bedoeld voor medische informatie. Nog niet zozeer voor echte zorgdata. Dus wellicht moet daar in de toekomst ook nogal wat worden uitgebreid.

Wat ook nodig is, zijn wat technische voorziening zodat je weet waar is de informatie te vinden en op welke weg kan ik daar komen. Welke snelweg kan ik daar komen. Dus dat zijn voorzieningen die nu in de maak zijn en binnen nu en een aantal jaren ook wel gewoon landelijk worden uitgerold waarmee netwerkzorg veel eenvoudiger gaat worden. Dus ja, dat is eigenlijk een soort infrastructuur voor netwerkzorg.

[13:25] Verandermanagement en Zorg&ICT-beurs

Jan Jaap: Ja, dan hebben we het nog niet eens gehad over toch ook wel het verandermanagement wat moet plaatsvinden in de zorg in Nederland om op die manier te gaan samenwerken. Ik denk dat we dat onderwerp ook bewaren voor een volgende podcast. Daar kunnen we zeker nog uitgebreid over praten.

Freek, op de Zorg&ict-beurs spreek jij tijdens één van de theatersessies, heb ik gehoord, mede over dit onderwerp denk ik. Klopt. Wanneer moet je zeker even langskomen?

Freek: Je moet sowieso alle drie dagen langskomen of in elk geval op zijn minst één van de drie dagen. We hebben een hele mooie stand samen met KPN en InterSystems. We hebben dat nog niet genoemd, maar alles rondom netwerkzorg doen we zeer intensief samen met KPN en InterSystems waarbij KPN de generieke functies verzorgt. Zoals Paul noemt, de zaak als authenticatie, localisatie, de vertrouwensvoorziening. KPN verzorgt ook de databeschikbaarheid uit de bronssystemen en wij brengen dat vervolgens samen in het CACAO Samenwerkingsplatform, zodat mensen daadwerkelijk die netwerkzorg met elkaar kunnen gaan uitvoeren.

Dat kunnen we later zien op de Zorg&ict-beurs. Dat zullen we demonstreren op de stand en we gaan dat ook mooi vertellen in een presentatie op de Zorg&ict-beurs.

[14:40] Advies voor regio’s die willen starten

Jan Jaap: Heel mooi. Heb je ter afsluiting van deze podcast nog een advies voor onze luisteraars? Als je als regionale samenwerkingsorganisatie invulling wilt gaan geven aan databeschikbaarheid. Waar begin je dan?

Freek: Nou, ik denk dat het sowieso heel goed is om langs te gaan bij andere regio’s die al daadwerkelijk aan het implementeren zijn. Dus ik zou zeggen, neem zeker contact op met de regio Midden-Holland. Die zijn daadwerkelijk bezig. Die hebben de drive. Die hebben de mensen om dit goed te doen.

En een tweede wat denk ik ook belangrijk is: denk niet teveel in point solutions. Denk niet teveel in een aparte oplossing voor MGN, een aparte oplossing voor dementie, een aparte oplossing voor PZP. Creëer een architectuur van databeschikbaarheid en netwerkzorg waar je allerlei use cases, allerlei zorgprocessen in kan onderbrengen. Want uiteindelijk doe je niet alleen voor die patiënt, je doet het ook voor die zorgverlener dat hij met één omgeving, één frontend, één samenwerkingsplatform al die use cases kan uitvoeren. Dan houden we het simpel voor de patiënt, houden we het simpel voor de zorgverlener en hebben we een redelijke kans dat we er hier echt een succes van gaan maken.

[16:00] Afsluiting

Jan Jaap: Hartstikke mooi. Nou, dank voor het luisteren. Mocht je meer willen weten over databeschikbaarheid of andere vraagstukken die de toekomst van de zorg gaan kleuren, neem een kijkje op onze website. Houd onze socials in de gaten voor nieuwe afleveringen van Ruimte voor zorg. Of bezoek natuurlijk onze stand en Freeks theatersessie op de Zorg&ict-beurs. Graag tot dan. Leuk. Dankjewel.

---

👥 Over de Gasten

Freek Erens – Medeoprichter van Adapcare en productmanager bij CACAO Samenwerkingsplatform. Specialist in netwerkzorg en databeschikbaarheid met jarenlange ervaring in zorgtransformatie.

Paul van Zagten – Productmanager bij Adapcare met focus op zorgintegratie en het sociale domein. Expert in het verbinden van zorgorganisaties en technologische oplossingen.

---

🔗 Links & Resources

• Adapcare website
• CACAO Samenwerkingsplatform
• Zorg&ICT-beurs informatie
• Contact regio Midden-Holland
• Meer over Parkinsonnet
• Informatie over MGN (Mentaal Gezondheidsnetwerk)

---

🏷️ Tags

databeschikbaarheid, netwerkzorg, zorginnovatie, CACAO, zorgintegratie, EPD, elektronisch patiëntendossier, zorgverlening, GGZ, sociaal domein, proactieve zorgplanning, dementiezorg, huisartsenzorg, wijkverpleging, zorgtechnologie, health data, interoperabiliteit, zorgcontinuïteit

---